|
Kent Merkezinde
Çankırı Kalesinin eteklerinde bulunan ve Kentsel Sit Alanı adı ile
korumaya alınan tarihi dokuda yoğun olarak bulunmaktadır.Dar sokaklara
sıra sıra dizili bulunan Çankırı Evleri ahşap,kerpiç ve bağdadi tekniği
ile genellikle iki katlı inşa edilmiştir.Eski sokaklardaki evler ziyaret
edenler tarafından ilgiyle gezilmekte ve Çankırı Turizmi için
büyük bir potansiyel olarak göze çarpmaktadır.
Çankırı
Evlerinin Genel Özellikleri: Eski Çankırı
evleri çok az farklılıklarla Türk Evi'nin bütün özelliklerini
göstermektedir. Bazı bölgelerde olduğu gibi zengin bir çeşitlilik
sergilememektedir. Bunu, özellikle ekonomik yapısına bağlamak
mümkündür. Bölgenin jeolojik yapısı da bu konuda etkili olmuş olabilir.
 Çankırı Evleri genelde
iki katlıdır. Birinci kat ara kattır ve kışlık olarak kullanıl -maktadır.Burası günlük hayatın geçtiği
yerdir. Plan yapılırken de buna dikkat edilmiş olup sade ve
kullanışlıdır.Yemek yapma, yeme ve oturma için
düşünül -müştür. İkinci katlar ise manzaralı ve gösterişlidir. Bu katlar
daha çok yazın ve misafir için kullanılmaktadır.
İkinci
katlarda her evin bir "Başoda"sı vardır. Bu odalar diğerlerine göre daha
geniş ve ahşap işleme tekniğinin güzel örneklerini sergiler. Başodalarda
şahniş adı verilen yükseltiler
 bulunmakta olup bunlar, birinci katın
üzerine çıkma yapılarak oluşturulmuştur. Başodaların tavanları göbekli
ve çoğunlukla kök boya kullanılarak bezenmiştir. Odalarda oturmak için
sedirler veya makat denilen tahta sedirler yapılmıştır. Her odada yüklük
adı verilen tahta dolaplar vardır. Bu dolaplardan bir tanesi gusülhane
olarak kullanılmaktadır. Odanın en önemli yeri ocaklığıdır. Ocaklıklar,
yörede çokça bulunan alçıdan yapılmıştır. Kenarlarında lamba veya mum
koymak için şinanay adı verilen yerler yapılmıştır. Dolapların
kenarlarında ise terece denilen ahşaptan küçük gözler bulunmaktadır.
Evlerin su basmanı
ekseriya kesme taştandır. Duvarlar ise ahşap çatkı arası kerpiç dolgu
olarak yapılmıştır. Yörede buna “yeydene” denilmektedir. Duvar
yüzeyleri, yörede çokça bulunan alçı ve toprak, kireç karışımı ile
sıvanmıştır. İkinci katlar sokağa yada avluya çıkma yapılarak
genişletilmiştir. Çankırı'da evler genelde arsanın şekline göre
biçimlenmiştir. Cepheler güneye bakmakta olup kuzey yönleri sağırdır.
Yamaçlara doğru sıralanan evler birbirlerinin manzarasını
kapatmamaktadır.
Her evin avlusunda
ağaç bulunduğu için tabiatla içice bir hayat söz konusudur. Çatılar,
mahallinde imal edilen oluklu kiremitlerle kaplıdır. Çok sayıda pencere
açmaktan çekinilmiştir. Bunun sebebi ise yörede uzun ve sert geçen
kışlar olmalıdır.
 Mevcut evler en az
yüzyıllık evlerdir. Tarihlemek gerekirse bugün ayakta kalabilenler 18.
yüzyıl ile 19. yüzyılda yapılmıştır. Evlerin en eski örnekleri açık
sofalıdır. Daha sonraları orta sofalı yapılmaya başlanmış, özellikle
birinci katta olan orta sofaların güney cepheleri kapatılarak kapalı
sofalar meydana getirilmiştir. Cumhuriyet Döneminde yapılan evlerde
kışlık ara katlar ikinci katın özelliklerini taşımaya başlamıştır.
İnşaatlarda çevre
köylerden getirilen ahşap malzemeler belli oranlarda kullanılmıştır.
Evler, mahalli ustalar veya bizzat ev sahibi tarafından inşa edilmiştir.
Çankırı'nın jeolojik konumundan kaynaklanan arsa sıkıntısı sebebiyle
evler adeta birbirine kenetlenmiştir. Birinci derecede deprem kuşağı
olması, bu tür bir mecburiyet doğurmuştur.
Avlu kapıları çift
kanatlı olup çatal kapı olarak isimlendirilir. Kapı tokmakları kendine
özgü ve yerli ustalarca imal edilmiştir. Ev sahibinin mesleğine göre
farklılıklar arz etmektedir. Kapıların arkasında bulunan küçük çanlar,
kapıların açılmasıyla birlikte çalarak ev sakinlerini haberdar
etmektedir.
Bitişik nizamlı evler,
küçük aralıklarda çıkmaz sokaklar meydana getirmiştir. Sokaklar dar ve
Arnavut kaldırımı denilen moloz taşlarla kaplıdır. Bütün sokaklar
caminin veya iş merkezinin olduğu imaret veya arastaya çıkmaktadır.
 Birçok
eski ev, sonradan gördükleri onarım ve tadilatlar sonucu orijinal
özelliklerini kaybetmiştir.
Çankırı evlerinin
genel özelliklerinden bahsettikten sonra tipik özellik arz eden
“Coşkaralar Evi”ni tanıtarak bu bölümü bitirmek istiyoruz.
Coşkaralar
Evi
|
